Ciąża to wyjątkowy czas w życiu kobiety, trwający około 40 tygodni, które dzielą się na 9 miesięcy i 3 trymestry. Każdy etap przynosi nowe zmiany zarówno w rozwoju dziecka, jak i w organizmie matki. Zrozumienie, jak podzielone są miesiące ciąży na tygodnie, pomoże Ci lepiej przygotować się do nadchodzących zmian i śledzić rozwój Twojego dziecka. W tym artykule przedstawiamy szczegółowy podział ciąży na miesiące, tygodnie i trymestry wraz z najważniejszymi informacjami o rozwoju płodu na każdym etapie.
Spis treści
- Jak liczymy czas trwania ciąży?
- Tabela miesięcy ciąży z podziałem na tygodnie i trymestry
- I trymestr ciąży (1-13 tydzień)
- II trymestr ciąży (14-27 tydzień)
- III trymestr ciąży (28-40 tydzień)
- Zmiany w organizmie matki w poszczególnych miesiącach ciąży
- Badania w poszczególnych miesiącach ciąży
- Przyrost masy ciała w poszczególnych miesiącach ciąży
- Najczęściej zadawane pytania o miesiące ciąży
- Źródła
Jak liczymy czas trwania ciąży?
Ciążę liczymy od pierwszego dnia ostatniej miesiączki, a nie od momentu zapłodnienia
Zanim przejdziemy do szczegółowego podziału ciąży na miesiące i tygodnie, warto zrozumieć, jak właściwie liczymy czas trwania ciąży. Choć może wydawać się to zaskakujące, ciążę liczymy nie od momentu zapłodnienia, ale od pierwszego dnia ostatniej miesiączki [1]. Jest to metoda powszechnie stosowana przez lekarzy na całym świecie.
Ciąża trwa średnio 280 dni, czyli 40 tygodni lub około 9 miesięcy kalendarzowych. Dzieli się na trzy trymestry, z których każdy trwa około 13 tygodni. Ta metoda liczenia sprawia, że w momencie zapłodnienia (które zwykle następuje około 2 tygodnie po rozpoczęciu ostatniej miesiączki) kobieta jest już uznawana za będącą w 2. tygodniu ciąży [2].
Do obliczenia przewidywanej daty porodu (PDP) lekarze często stosują regułę Naegelego. Zgodnie z nią, do daty pierwszego dnia ostatniej miesiączki dodaje się 7 dni, a następnie odejmuje 3 miesiące i dodaje rok. Ta metoda zakłada regularny 28-dniowy cykl miesiączkowy [3].
Tabela miesięcy ciąży z podziałem na tygodnie i trymestry
| Miesiąc ciąży | Tygodnie ciąży | Trymestr | Długość płodu (cm) | Waga płodu (g) |
| 1. miesiąc | 1-4 | I | 0,4 | |
| 2. miesiąc | 5-8 | I | 1,6 | 1 |
| 3. miesiąc | 9-13 | I | 7,4 | 23 |
| 4. miesiąc | 14-17 | II | 11,6 | 100 |
| 5. miesiąc | 18-22 | II | 19 | 300 |
| 6. miesiąc | 23-27 | II | 35 | 600 |
| 7. miesiąc | 28-31 | III | 40 | 1500 |
| 8. miesiąc | 32-35 | III | 45 | 2500 |
| 9. miesiąc | 36-40 | III | 50-52 | 3400 |
Powyższa tabela przedstawia podział ciąży na miesiące, tygodnie i trymestry wraz z przybliżonymi wymiarami płodu na każdym etapie. Warto pamiętać, że rozwój każdego dziecka jest indywidualny, a podane wartości są średnimi [4].
I trymestr ciąży (1-13 tydzień)
Rozwój płodu w pierwszym trymestrze ciąży – od zarodka do ukształtowanego płodu
Pierwszy trymestr ciąży to czas najbardziej intensywnego rozwoju płodu. W tym okresie z pojedynczej zapłodnionej komórki jajowej powstaje zarodek, a następnie płód z ukształtowanymi wszystkimi najważniejszymi narządami [5]. To również okres, w którym kobieta może doświadczać najbardziej intensywnych objawów ciążowych.
1. miesiąc ciąży (1-4 tydzień)
Pierwszy miesiąc ciąży to czas, gdy większość kobiet jeszcze nie wie, że jest w ciąży. W tym okresie:
- Dochodzi do zapłodnienia (zwykle około 2. tygodnia od pierwszego dnia ostatniej miesiączki)
- Zapłodniona komórka jajowa (zygota) wędruje do macicy i zagnieżdża się w jej ścianie
- Zaczyna formować się łożysko, które będzie dostarczać tlen i składniki odżywcze do rozwijającego się płodu
- Pod koniec 4. tygodnia zarodek ma około 0,4 cm długości i waży mniej niż 1 g
- Zaczynają formować się zawiązki narządów wewnętrznych
2. miesiąc ciąży (5-8 tydzień)
Zarodek w 8. tygodniu ciąży z widocznymi zawiązkami kończyn
W drugim miesiącu ciąży rozwój zarodka znacznie przyspiesza:
- Formuje się cewa nerwowa, z której powstanie mózg i rdzeń kręgowy
- Zaczyna bić serce (około 22-23 dnia od zapłodnienia)
- Pojawiają się zawiązki kończyn, oczu i uszu
- Rozwija się układ pokarmowy
- Pod koniec 8. tygodnia zarodek ma około 1,6 cm długości i waży około 1 g
- W tym okresie kobieta może odczuwać pierwsze objawy ciąży: nudności, zmęczenie, wrażliwość piersi [6]
3. miesiąc ciąży (9-13 tydzień)
Trzeci miesiąc ciąży kończy pierwszy trymestr. W tym czasie:
- Zarodek staje się płodem (od 9. tygodnia)
- Wszystkie najważniejsze narządy są już uformowane i zaczynają funkcjonować
- Rozwijają się narządy płciowe, choć płeć jest jeszcze trudna do określenia na USG
- Płód zaczyna wykonywać pierwsze ruchy, choć matka jeszcze ich nie czuje
- Pod koniec 13. tygodnia płód ma około 7,4 cm długości i waży około 23 g
- Ryzyko poronienia znacznie spada po zakończeniu pierwszego trymestru [7]
II trymestr ciąży (14-27 tydzień)
Rozwój płodu w drugim trymestrze ciąży – widoczne szczegóły twarzy i proporcje ciała
Drugi trymestr ciąży często nazywany jest „złotym okresem”, ponieważ wiele nieprzyjemnych objawów z pierwszego trymestru ustępuje, a brzuch nie jest jeszcze na tyle duży, by powodować dyskomfort. To czas, gdy płód intensywnie rośnie i rozwija się, a matka może zacząć odczuwać jego ruchy [8].
4. miesiąc ciąży (14-17 tydzień)
Czwarty miesiąc ciąży to początek drugiego trymestru:
- Płód zaczyna pokrywać się meszkiem (lanugo) i mazią płodową, które chronią jego skórę
- Formują się paznokcie i włosy
- Płód może ssać kciuk i połykać płyn owodniowy
- Pod koniec 17. tygodnia płód ma około 11,6 cm długości i waży około 100 g
- W tym okresie można już określić płeć dziecka podczas badania USG
5. miesiąc ciąży (18-22 tydzień)
Badanie USG płodu w 20. tygodniu ciąży pokazujące szczegóły anatomiczne
Piąty miesiąc ciąży to czas, gdy:
- Matka zaczyna wyraźnie odczuwać ruchy dziecka (zwykle między 18. a 22. tygodniem)
- Płód rozwija zmysły: słuch, smak, dotyk
- Skóra płodu jest pokryta mazią płodową i meszkiem
- Serce płodu bije około 120-160 uderzeń na minutę i można je usłyszeć za pomocą stetoskopu
- Pod koniec 22. tygodnia płód ma około 19 cm długości i waży około 300 g
- W tym okresie wykonuje się szczegółowe badanie USG, które ocenia rozwój anatomiczny płodu [9]
6. miesiąc ciąży (23-27 tydzień)
Szósty miesiąc ciąży kończy drugi trymestr:
- Płód otwiera oczy i reaguje na światło
- Rozwija się układ oddechowy, choć płuca nie są jeszcze w pełni dojrzałe
- Płód ma okresy snu i czuwania
- Może reagować na dźwięki z zewnątrz, w tym głos matki
- Pod koniec 27. tygodnia płód ma około 35 cm długości i waży około 600-700 g
- W przypadku przedwczesnego porodu w tym okresie, dziecko ma szanse na przeżycie przy intensywnej opiece medycznej [10]
III trymestr ciąży (28-40 tydzień)
Rozwój płodu w trzecim trymestrze ciąży – przygotowanie do porodu
Trzeci trymestr to ostatni etap ciąży, podczas którego płód przybiera na wadze i przygotowuje się do życia poza łonem matki. Dla kobiety może to być okres zwiększonego dyskomfortu ze względu na rosnący brzuch i nacisk płodu na narządy wewnętrzne [11].
7. miesiąc ciąży (28-31 tydzień)
W siódmym miesiącu ciąży:
- Płód intensywnie przybiera na wadze, gromadząc tkankę tłuszczową
- Ruchy płodu są bardzo wyraźne i mogą być widoczne z zewnątrz
- Płód reaguje na światło, dźwięk i dotyk
- Mózg płodu intensywnie się rozwija
- Pod koniec 31. tygodnia płód ma około 40 cm długości i waży około 1500 g
- W tym okresie płód zwykle przyjmuje pozycję główkową (głową w dół), przygotowując się do porodu [12]
8. miesiąc ciąży (32-35 tydzień)
Trójwymiarowe USG płodu w 34. tygodniu ciąży pokazujące rysy twarzy
Ósmy miesiąc ciąży to czas, gdy:
- Płód nadal intensywnie przybiera na wadze
- Płuca płodu dojrzewają, przygotowując się do oddychania powietrzem
- Układ odpornościowy rozwija się, a płód otrzymuje przeciwciała od matki
- Przestrzeń w macicy staje się ograniczona, co może zmniejszyć intensywność ruchów płodu
- Pod koniec 35. tygodnia płód ma około 45 cm długości i waży około 2500 g
- Dziecko urodzone w tym okresie ma duże szanse na przeżycie bez poważnych komplikacji [13]
9. miesiąc ciąży (36-40 tydzień)
Dziewiąty miesiąc ciąży to ostatni etap przed porodem:
- Płód osiąga pełną dojrzałość
- Główka płodu opuszcza się do miednicy matki (tzw. opuszczenie się brzucha)
- Płuca są w pełni rozwinięte i gotowe do oddychania
- Płód nadal przybiera na wadze, gromadząc zapasy tłuszczu
- Pod koniec 40. tygodnia płód ma około 50-52 cm długości i waży około 3400 g
- Poród może nastąpić w dowolnym momencie między 37. a 42. tygodniem ciąży i uznawany jest za poród o czasie [14]
Zmiany w organizmie matki w poszczególnych miesiącach ciąży
Zmiany w sylwetce kobiety w kolejnych miesiącach ciąży
Ciąża to nie tylko rozwój płodu, ale również liczne zmiany w organizmie matki. Oto najważniejsze zmiany, jakich możesz doświadczyć w poszczególnych miesiącach ciąży:
I trymestr (1-3 miesiąc)
- Brak miesiączki – pierwszy i najbardziej oczywisty objaw ciąży
- Nudności i wymioty, szczególnie rano (tzw. poranne mdłości)
- Zmęczenie i senność
- Zwiększona wrażliwość i obrzmienie piersi
- Częste oddawanie moczu
- Zmiany nastroju
- Wzmożony apetyt lub awersja do niektórych potraw i zapachów
- Niewielki przyrost wagi (około 1-2 kg) [15]
II trymestr (4-6 miesiąc)
Kobieta w drugim trymestrze ciąży z widocznym brzuchem
- Ustąpienie porannych mdłości (zwykle po 12-14 tygodniu)
- Wzrost energii i poprawa samopoczucia
- Widoczne powiększenie brzucha
- Odczuwanie pierwszych ruchów dziecka
- Powiększenie i ciemnienie brodawek sutkowych
- Pojawienie się linii ciemnej (linea nigra) na brzuchu
- Możliwe pojawienie się rozstępów na brzuchu, udach i piersiach
- Przyrost wagi (około 5-6 kg w całym trymestrze) [16]
III trymestr (7-9 miesiąc)
- Znaczne powiększenie brzucha
- Trudności z poruszaniem się i znalezieniem wygodnej pozycji do spania
- Zgaga i niestrawność
- Duszność spowodowana naciskiem macicy na przeponę
- Częste oddawanie moczu z powodu nacisku na pęcherz
- Obrzęki nóg i stóp
- Bóle pleców i miednicy
- Skurcze Braxtona-Hicksa (skurcze ćwiczebne)
- Opuszczenie się brzucha przed porodem (tzw. obniżenie)
- Przyrost wagi (około 5-6 kg w całym trymestrze) [17]
Badania w poszczególnych miesiącach ciąży
Badanie USG ciąży z widocznym płodem na monitorze
Regularne badania w czasie ciąży są niezwykle ważne dla monitorowania zdrowia matki i prawidłowego rozwoju dziecka. Oto najważniejsze badania zalecane w poszczególnych miesiącach ciąży:
I trymestr (1-3 miesiąc)
- Pierwsze badanie USG (między 6. a 9. tygodniem) – potwierdzenie ciąży i określenie wieku ciążowego
- Badania krwi: morfologia, grupa krwi i czynnik Rh, poziom glukozy, badania w kierunku chorób zakaźnych (HIV, HCV, kiła, toksoplazmoza, różyczka)
- Badanie ogólne moczu
- Pomiar ciśnienia tętniczego
- Badanie cytologiczne (jeśli nie było wykonane w ciągu ostatnich 6 miesięcy)
- USG między 11. a 14. tygodniem (tzw. USG genetyczne) – ocena przezierności karkowej i innych markerów wad genetycznych
- Test PAPP-A (badanie biochemiczne krwi) – część diagnostyki prenatalnej [18]
II trymestr (4-6 miesiąc)
Badanie lekarskie w drugim trymestrze ciąży
- USG między 18. a 22. tygodniem (tzw. USG połówkowe) – szczegółowa ocena anatomii płodu
- Test obciążenia glukozą (między 24. a 28. tygodniem) – diagnostyka cukrzycy ciążowej
- Regularne badania krwi: morfologia, poziom żelaza, badanie moczu
- Pomiar ciśnienia tętniczego i masy ciała
- Badanie wysokości dna macicy
- Osłuchiwanie tętna płodu
- U kobiet Rh-ujemnych – badanie przeciwciał anty-D [19]
III trymestr (7-9 miesiąc)
- USG między 30. a 32. tygodniem – ocena wzrastania płodu i przepływów naczyniowych
- Regularne badania krwi i moczu
- Badanie położenia płodu
- Pomiar ciśnienia tętniczego i masy ciała
- Badanie KTG (kardiotokografia) – monitorowanie czynności serca płodu i skurczów macicy
- Posiew z pochwy i odbytu w kierunku paciorkowców grupy B (między 35. a 37. tygodniem)
- U kobiet Rh-ujemnych – podanie immunoglobuliny anty-D (około 28-30. tygodnia)
- Konsultacja anestezjologiczna (w przypadku planowanego znieczulenia zewnątrzoponowego) [20]
Przyrost masy ciała w poszczególnych miesiącach ciąży
Wykres przyrostu masy ciała w kolejnych miesiącach ciąży
Prawidłowy przyrost masy ciała w czasie ciąży jest ważny zarówno dla zdrowia matki, jak i prawidłowego rozwoju dziecka. Zalecany całkowity przyrost masy ciała zależy od BMI kobiety przed ciążą:
| BMI przed ciążą | Kategoria | Zalecany całkowity przyrost masy ciała |
| Niedowaga | 12,5-18 kg | |
| 18,5-24,9 | Prawidłowa waga | 11,5-16 kg |
| 25,0-29,9 | Nadwaga | 7-11,5 kg |
| ≥ 30,0 | Otyłość | 5-9 kg |
Orientacyjny przyrost masy ciała w poszczególnych trymestrach ciąży dla kobiety z prawidłową wagą przed ciążą:
- I trymestr: 1-2 kg
- II trymestr: 5-6 kg (około 0,5 kg tygodniowo)
- III trymestr: 5-6 kg (około 0,5 kg tygodniowo)
Warto pamiętać, że przyrost masy ciała powinien być stopniowy i równomierny. Zbyt mały lub zbyt duży przyrost może świadczyć o problemach zdrowotnych i wymaga konsultacji z lekarzem [21].
Najczęściej zadawane pytania o miesiące ciąży
Kiedy zaczyna się 5. miesiąc ciąży?
Piąty miesiąc ciąży rozpoczyna się w 18. tygodniu ciąży i trwa do końca 22. tygodnia. Licząc od pierwszego dnia ostatniej miesiączki, 5. miesiąc ciąży przypada zwykle między 17. a 21. tygodniem. Jest to okres, w którym większość kobiet zaczyna wyraźnie odczuwać ruchy dziecka, a brzuch staje się już dobrze widoczny. W tym czasie płód ma około 25 cm długości (licząc od czubka głowy do pięt) i waży około 300 g.
Jak dokładnie podzielone są miesiące ciąży na tygodnie?
Podział miesięcy ciąży na tygodnie może być nieco różny w zależności od źródła, ale najczęściej przyjmuje się następujący podział:
- 1. miesiąc: 1-4 tydzień
- 2. miesiąc: 5-8 tydzień
- 3. miesiąc: 9-13 tydzień
- 4. miesiąc: 14-17 tydzień
- 5. miesiąc: 18-22 tydzień
- 6. miesiąc: 23-27 tydzień
- 7. miesiąc: 28-31 tydzień
- 8. miesiąc: 32-35 tydzień
- 9. miesiąc: 36-40 tydzień
Warto pamiętać, że miesiące kalendarzowe mają różną liczbę dni (28-31), podczas gdy w obliczeniach ciążowych przyjmuje się, że miesiąc ma 4 tygodnie (28 dni). Dlatego 9 miesięcy ciążowych to w rzeczywistości około 40 tygodni, czyli nieco ponad 9 miesięcy kalendarzowych.
Kiedy można określić płeć dziecka?
Płeć dziecka można określić podczas badania USG najwcześniej około 12-14 tygodnia ciąży, jednak w tym okresie określenie płci może być jeszcze niepewne. Najbardziej wiarygodne określenie płci jest możliwe podczas badania USG w 18-22 tygodniu ciąży (tzw. USG połówkowe). W tym czasie narządy płciowe płodu są już dobrze rozwinięte i widoczne na USG, co pozwala lekarzowi z dużą dokładnością określić, czy dziecko jest chłopcem czy dziewczynką. Warto jednak pamiętać, że określenie płci zależy od ułożenia dziecka podczas badania, jakości aparatu USG oraz doświadczenia lekarza wykonującego badanie.
Kiedy można poczuć pierwsze ruchy dziecka?
Pierwsze ruchy dziecka (tzw. quickening) są zwykle odczuwalne przez matkę między 16. a 22. tygodniem ciąży. Kobiety, które są w ciąży po raz pierwszy, zazwyczaj zaczynają odczuwać ruchy dziecka nieco później, około 18-20 tygodnia. Natomiast kobiety, które były już w ciąży, mogą poczuć ruchy wcześniej, nawet około 16-18 tygodnia. Początkowo ruchy płodu są delikatne i mogą przypominać trzepotanie, bąbelki lub lekkie muśnięcia. Z czasem stają się coraz silniejsze i bardziej wyraźne. Regularne odczuwanie ruchów dziecka jest ważnym wskaźnikiem jego dobrostanu, dlatego w trzecim trymestrze zaleca się monitorowanie aktywności płodu.
Czy ciąża zawsze trwa dokładnie 9 miesięcy?
Ciąża nie zawsze trwa dokładnie 9 miesięcy kalendarzowych. Standardowo przyjmuje się, że ciąża trwa 40 tygodni (280 dni) licząc od pierwszego dnia ostatniej miesiączki, co daje około 9 miesięcy i 1 tydzień. Poród o czasie (tzw. poród donoszonej ciąży) może nastąpić między 37. a 42. tygodniem ciąży. Tylko około 5% kobiet rodzi dokładnie w przewidywanym terminie porodu. Ciąża może zakończyć się wcześniej (poród przedwczesny) lub trwać dłużej (ciąża po terminie). Warto pamiętać, że termin porodu jest tylko przybliżoną datą, a nie konkretnym dniem, w którym na pewno urodzi się dziecko.
Źródła
- Bręborowicz G., Położnictwo i Ginekologia, PZWL, 2020. https://pzwl.pl/Poloznictwo-i-ginekologia,20640520,p.html
- American College of Obstetricians and Gynecologists. How Your Fetus Grows During Pregnancy. https://www.acog.org/womens-health/faqs/how-your-fetus-grows-during-pregnancy
- Murkoff H., W oczekiwaniu na dziecko, Wydanie VIII, REBIS 2019. https://www.rebis.com.pl/pl/book-w-oczekiwaniu-na-dziecko-heidi-murkoff-sharon-mazel,SCHB08684.html
- World Health Organization. Maternal and perinatal health. https://www.who.int/maternal_child_adolescent/topics/maternal/maternal_perinatal/en/
- Moore K.L., Persaud T.V.N., Torchia M.G., Embriologia i wady wrodzone. Od zapłodnienia do urodzenia, Elsevier Urban & Partner, 2021. https://www.elsevier.com/pl-pl/connect/medycyna/embriologia-i-wady-wrodzone-od-zaplodnienia-do-urodzenia
- Czajkowski K., Położnictwo i ginekologia w zarysie, PZWL, 2018. https://pzwl.pl/Poloznictwo-i-ginekologia-w-zarysie,69199583,p.html
- Narodowy Fundusz Zdrowia. Program opieki koordynowanej nad kobietą w ciąży. https://www.nfz.gov.pl/dla-pacjenta/informacje-o-swiadczeniach/program-opieki-koordynowanej-nad-kobieta-w-ciazy-koc/
- Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników. Rekomendacje dotyczące postępowania w ciąży o przebiegu prawidłowym. https://www.ptgin.pl/rekomendacje-i-stanowiska
- Borowski D., Pietryga M., Basta P. i in., Practice guidelines of the Polish Society of Gynecologists and Obstetricians — Ultrasound Section for ultrasound screening in uncomplicated pregnancy — 2020, Ginekol Pol 2020;91(8): 490–501. https://journals.viamedica.pl/ginekologia_polska/article/view/GP.2020.0082/51210
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej. http://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20180001756
redaktorka naczelna i serce serwisu WyprawkaMama.pl. Z wykształcenia pedagożka, z pasji – odkrywczyni prostych rozwiązań na skomplikowane rodzicielskie pytania. Prywatnie mama dwójki energicznych maluchów, która wierzy, że w macierzyństwie najważniejsze są spokój, dobra organizacja i filiżanka ciepłej kawy (wypita w całości!). Na co dzień testuje, pisze i dzieli się sprawdzonymi sposobami na to, by podróż zwana rodzicielstwem była jak najpiękniejszą przygodą.
