Cytologia to jedno z najważniejszych badań profilaktycznych dla kobiet, które powinno być wykonywane również w okresie ciąży. Badanie to umożliwia wczesne wykrycie zmian nowotworowych szyjki macicy, co jest kluczowe dla skutecznego leczenia. Wiele przyszłych mam obawia się jednak, czy procedura jest bezpieczna dla rozwijającego się dziecka, jak interpretować wyniki oraz czy plamienie po badaniu jest normalnym zjawiskiem. W tym artykule odpowiemy na najczęstsze pytania związane z cytologią w ciąży, opierając się na aktualnej wiedzy medycznej i zaleceniach specjalistów [1].
Spis treści
- Czym jest cytologia i dlaczego jest ważna w ciąży?
- Jak przebiega badanie cytologiczne w ciąży?
- Jak przygotować się do cytologii w ciąży?
- Plamienie po cytologii w ciąży – czy to normalne?
- Interpretacja wyników cytologii – grupy cytologiczne w ciąży
- Bezpieczeństwo cytologii w okresie ciąży
- Najczęściej zadawane pytania o cytologię w ciąży
- Źródła
Czym jest cytologia i dlaczego jest ważna w ciąży?
Badanie cytologiczne jest bezpieczną procedurą również dla kobiet w ciąży
Cytologia to badanie diagnostyczne polegające na pobraniu komórek z tarczy i kanału szyjki macicy w celu oceny ich prawidłowości. Jest to kluczowy element profilaktyki raka szyjki macicy, który pozwala wykryć zmiany przedrakowe i nowotworowe na wczesnym etapie, kiedy są one całkowicie wyleczalne [2].
Według Polskiego Towarzystwa Ginekologiczno-Położniczego, cytologia w ciąży jest badaniem obowiązkowym i powinna być wykonana podczas pierwszej wizyty u ginekologa, jeśli poprzednie badanie było wykonane dawniej niż 6 miesięcy temu. Zazwyczaj ma to miejsce około 10. tygodnia ciąży [3].
Warto podkreślić, że ciąża nie jest okresem ochronnym przed problemami onkologicznymi. Statystyki pokazują, że nawet 1 na 1000 ciężarnych otrzymuje diagnozę związaną z chorobą nowotworową. Dlatego cytologia na początku ciąży jest niezwykle istotna – daje poczucie bezpieczeństwa, że szyjka macicy jest zdrowa [1].
Jak przebiega badanie cytologiczne w ciąży?
Specjalna szczoteczka używana do pobierania materiału cytologicznego
Procedura wykonania cytologii u kobiety ciężarnej nie różni się od standardowego badania. Pacjentka przyjmuje pozycję ginekologiczną, a lekarz wprowadza wziernik do pochwy, aby uwidocznić szyjkę macicy. Następnie za pomocą specjalnej szczoteczki pobiera komórki z tarczy i kanału szyjki macicy [4].
Istnieją dwa główne rodzaje cytologii:
Cytologia konwencjonalna
Polega na pobraniu komórek i rozmazaniu ich na szkiełku. Jest to metoda refundowana przez NFZ, jednak jej czułość wynosi około 60%, co oznacza, że spory odsetek wyników może być fałszywie ujemnych [1].
Cytologia płynna (LBC)
Nowocześniejsza metoda, w której pobrane komórki umieszcza się w specjalnym płynie. Charakteryzuje się wyższą czułością i dokładnością, co przekłada się na mniejsze ryzyko uzyskania wyniku fałszywie negatywnego [5].
Zgodnie z najnowszymi rekomendacjami Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników, zalecane jest wykonywanie cytologii na podłożu płynnym (LBC), a nie jak dotychczas – klasycznej szkiełkowej. Badanie powinno być wykonane przy użyciu specjalnych szczoteczek, a nie wacików czy szpatułek [2].
Jak przygotować się do cytologii w ciąży?
Konsultacja z ginekologiem przed badaniem cytologicznym jest ważnym elementem przygotowania
Odpowiednie przygotowanie do badania cytologicznego zwiększa jego wiarygodność. Oto najważniejsze zalecenia:
- Na 48 godzin przed badaniem należy powstrzymać się od współżycia seksualnego
- Nie stosować żadnych pessarów, globulek dopochwowych ani innych leków dopochwowych przez co najmniej 3 dni przed badaniem
- Nie wykonywać irygacji (płukania) pochwy
- Badanie powinno być wykonane przed badaniem ginekologicznym i USG przezpochwowym
- Nie jest konieczne bycie na czczo
- Wystarczy zadbać o podstawową higienę intymną [6]
Optymalnym terminem wykonania cytologii jest okres między 2 dniem po zakończeniu miesiączki a 4 dniem przed spodziewaną kolejną miesiączką. W przypadku ciąży ten warunek oczywiście nie ma zastosowania [7].
Plamienie po cytologii w ciąży – czy to normalne?
Niewielkie plamienie po cytologii jest zjawiskiem normalnym
Jednym z najczęstszych obaw kobiet ciężarnych jest możliwość wystąpienia plamienia po badaniu cytologicznym. Warto wiedzieć, że niewielkie plamienie po cytologii jest zjawiskiem normalnym i nie powinno budzić niepokoju [8].
Ważne: Plamienie po cytologii w ciąży może wystąpić z powodu naruszenia ciągłości tkanek szyjki macicy przez szorstką szczoteczkę. Szyjka macicy w ciąży jest bardziej ukrwiona i wrażliwa, co zwiększa prawdopodobieństwo niewielkiego krwawienia [2].
Kiedy jednak plamienie powinno nas zaniepokoić? Należy skontaktować się z lekarzem, jeśli:
- Plamienie jest obfite i przypomina krwawienie miesiączkowe
- Utrzymuje się dłużej niż 1-2 dni po badaniu
- Towarzyszy mu ból brzucha lub skurcze
- Pojawia się gorączka lub inne niepokojące objawy [9]
W większości przypadków plamienie ustępuje samoistnie w ciągu kilku godzin do maksymalnie doby po badaniu i nie stanowi zagrożenia dla ciąży [3].
Interpretacja wyników cytologii – grupy cytologiczne w ciąży
Analiza komórek pobranych podczas cytologii pozwala na wczesne wykrycie nieprawidłowości
Obecnie w Polsce do oceny wyników cytologii stosuje się system Bethesda. Wyniki opisywane są w następujący sposób [10]:
| Oznaczenie | Opis | Postępowanie w ciąży |
| Prawidłowy wynik | Brak nieprawidłowych komórek | Nie wymaga dalszych interwencji ani badań |
| ASC-US | Atypowe komórki nabłonka wielowarstwowego płaskiego o nieokreślonym charakterze | Możliwe przesunięcie wykonania kolposkopii do 6 tygodni po porodzie |
| LSIL | Śródnabłonkowa neoplazja małego stopnia/dysplazja małego stopnia (CIN I) | Możliwe przesunięcie wykonania kolposkopii do 6 tygodni po porodzie |
| ASC-H | Atypowe komórki nabłonka wielowarstwowego płaskiego, nie można wykluczyć neoplazji śródnabłonkowej dużego stopnia | Konieczne wykonanie badania kolposkopowego |
| HSIL | Śródnabłonkowa neoplazja dużego stopnia (obejmuje dysplazję średniego CIN II i dużego stopnia CIN III) | Konieczne wykonanie badania kolposkopowego |
| AGC | Atypowe komórki nabłonka gruczołowego szyjki lub trzonu macicy lub inne gruczołowe | Konieczne wykonanie badania kolposkopowego |
Warto wiedzieć, że u kobiet ciężarnych nawet ponad 60% śródnabłonkowej neoplazji ulega samoistnej regresji. Dlatego w przypadku zmian małego stopnia (ASC-US, LSIL) często zaleca się powtórzenie badania po porodzie [4].
Przykładowy wynik badania cytologicznego z klasyfikacją według systemu Bethesda
W przypadku otrzymania nieprawidłowego wyniku cytologii w ciąży, lekarz może zalecić wykonanie kolposkopii – badania polegającego na oglądaniu szyjki macicy pod dużym powiększeniem. Kolposkopia jest bezpieczna w każdym trymestrze ciąży i pozwala na dokładniejszą ocenę zmian [5].
Bezpieczeństwo cytologii w okresie ciąży
Cytologia jest bezpiecznym badaniem zarówno dla matki, jak i dla rozwijającego się dziecka
Wiele kobiet obawia się, że badanie cytologiczne może zaszkodzić rozwijającemu się dziecku. Warto jednak podkreślić, że cytologia w ciąży jest procedurą całkowicie bezpieczną, zarówno dla matki, jak i dla płodu [1].
Cytologia w ciąży jest nie tylko obowiązkowym, ale także bezpiecznym badaniem. Przeprowadzenie tego badania zaleca Polskie Towarzystwo Ginekologiczno-Położnicze.
Badanie nie wpływa na przebieg ciąży, nie zwiększa ryzyka poronienia ani porodu przedwczesnego. Wręcz przeciwnie – pozwala wykryć potencjalne problemy, które nieleczone mogłyby zagrozić zdrowiu matki i dziecka [7].
Rak szyjki macicy jest jednym z najczęściej występujących nowotworów u kobiet w ciąży. Może pojawić się w każdym trymestrze, dlatego lekarze często zalecają powtórzenie badania po kilku miesiącach [2].
Najczęściej zadawane pytania o cytologię w ciąży
Czy cytologię można wykonać w trakcie miesiączki?
Nie, badania cytologicznego nie powinno się wykonywać w trakcie miesiączki. Krew może zaburzyć obraz komórek i utrudnić prawidłową ocenę. Optymalnym terminem jest okres między 2 dniem po zakończeniu miesiączki a 4 dniem przed spodziewaną kolejną miesiączką. W przypadku kobiet w ciąży ten warunek oczywiście nie ma zastosowania [7].
Jak często należy wykonywać cytologię w ciąży?
Cytologia powinna być wykonana przynajmniej raz w czasie ciąży, najlepiej podczas pierwszej wizyty u ginekologa (około 10. tygodnia ciąży), jeśli poprzednie badanie było wykonane dawniej niż 6 miesięcy temu. W przypadku nieprawidłowego wyniku lub innych wskazań medycznych, lekarz może zalecić powtórzenie badania w późniejszym okresie ciąży [3].
Czy cytologia w ciąży jest bolesna?
Badanie cytologiczne zazwyczaj nie jest bolesne, choć może powodować niewielki dyskomfort. Szyjka macicy w ciąży jest bardziej ukrwiona i wrażliwa, co może powodować większą wrażliwość podczas pobierania wymazu. Jednak samo badanie trwa zaledwie kilka sekund i większość kobiet opisuje je jako niekomfortowe, ale nie bolesne [8].
Co zrobić, jeśli wynik cytologii w ciąży jest nieprawidłowy?
W przypadku nieprawidłowego wyniku cytologii w ciąży, nie należy panikować. Lekarz prowadzący zaproponuje odpowiednie postępowanie, które może obejmować wykonanie kolposkopii lub powtórzenie badania po pewnym czasie. Warto pamiętać, że większość zmian małego stopnia (ASC-US, LSIL) ulega samoistnej regresji w trakcie ciąży. W przypadku zmian dużego stopnia (ASC-H, HSIL, AGC) konieczna jest dalsza diagnostyka, ale zazwyczaj leczenie odkłada się do okresu po porodzie, chyba że istnieje podejrzenie inwazyjnego raka szyjki macicy [4].
Czy cytologię można wykonać w każdym trymestrze ciąży?
Tak, cytologię można wykonać w każdym trymestrze ciąży. Badanie jest bezpieczne zarówno dla matki, jak i dla rozwijającego się dziecka, niezależnie od zaawansowania ciąży. Najczęściej wykonuje się je podczas pierwszej wizyty u ginekologa (około 10. tygodnia ciąży), ale jeśli z jakichś powodów nie było to możliwe, badanie można przeprowadzić również w drugim lub trzecim trymestrze [2].
Źródła
- Cytologia w ciąży – kiedy wykonywać i jak się przygotować? – DPMed. https://dpmed.pl/blog/cytologia-w-ciazy/
- Cytologia w ciąży – PBKM. https://www.pbkm.pl/pregnancy-zone-2/kalendarz-ciazy/cytologia-w-ciazy
- Cytologia – wskazania, jak wygląda badanie, cytologia w ciąży – Multimed. https://multimed.pl/baza-wiedzy/profilaktyka-ginekologiczna/cytologia-wskazania-jak-wyglada-badanie-cytologia-w-ciazy
- Nieprawidłowa cytologia w ciąży – najważniejsze informacje – Parens. https://parens.pl/leczenie-co-warto-wiedziec/nieprawidlowa-cytologia-w-ciazy-najwazniejsze-informacje/
- Cytologia w ciąży — dlaczego jest ważna i kiedy wykonać badanie? – Klinika Biały Kamień. https://klinikabialykamien.pl/cytologia-w-ciazy-dlaczego-jest-wazna-i-kiedy-wykonac-badanie/
- Rak szyjki macicy i wszystko, co powinnaś wiedzieć o cytologii – Mama Ginekolog. https://mamaginekolog.pl/kobieta/choroby-kobiece/profilaktyka-raka-szyjki-macicy/
- Cytologia – Medicover. https://www.medicover.pl/cytologia/
- Co warto wiedzieć o cytologii w ciąży? – Multimedic. https://multimedic.pl/wiedza/154-co-warto-wiedziec-o-cytologii-w-ciazy
redaktorka naczelna i serce serwisu WyprawkaMama.pl. Z wykształcenia pedagożka, z pasji – odkrywczyni prostych rozwiązań na skomplikowane rodzicielskie pytania. Prywatnie mama dwójki energicznych maluchów, która wierzy, że w macierzyństwie najważniejsze są spokój, dobra organizacja i filiżanka ciepłej kawy (wypita w całości!). Na co dzień testuje, pisze i dzieli się sprawdzonymi sposobami na to, by podróż zwana rodzicielstwem była jak najpiękniejszą przygodą.
