GBS w ciąży – badanie paciorkowca, wynik dodatni i skuteczne leczenie

Badanie GBS (Group B Streptococcus) to jeden z kluczowych testów wykonywanych u kobiet w ciąży między 35. a 37. tygodniem. Paciorkowiec grupy B, choć często nie wywołuje objawów u przyszłej mamy, może stanowić poważne zagrożenie dla noworodka podczas porodu. Wczesne wykrycie i odpowiednie postępowanie medyczne znacząco zmniejszają ryzyko powikłań. W tym artykule dowiesz się, czym jest GBS, jak przebiega badanie, co oznacza wynik dodatni oraz jakie leczenie jest stosowane w przypadku wykrycia paciorkowca w ciąży.

Czym jest GBS (paciorkowiec grupy B) i dlaczego jest ważny w ciąży?

GBS, czyli paciorkowiec grupy B (Streptococcus agalactiae), to bakteria naturalnie występująca w organizmie człowieka. Kolonizuje przewód pokarmowy, a stamtąd może przemieszczać się do dróg rodnych. Szacuje się, że od 10% do 30% kobiet w ciąży jest nosicielkami tej bakterii [1]. Paciorkowiec grupy B zazwyczaj nie powoduje żadnych objawów u dorosłych, jednak może stanowić poważne zagrożenie dla noworodka.

Bakteria ta może być przyczyną zakażeń układu moczowo-płciowego u kobiet ciężarnych, prowadzić do zapalenia błon płodowych, zapalenia błony śluzowej macicy, a w rzadkich przypadkach do posocznicy. Najpoważniejsze ryzyko wiąże się jednak z możliwością przeniesienia bakterii na dziecko podczas porodu, co może skutkować ciężkimi infekcjami u noworodka, takimi jak zapalenie płuc, posocznica czy zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych [2].

Ryzyko transmisji bakterii z matki na dziecko wynosi około 70%, jednak tylko u 1-2% noworodków rozwinie się objawowa infekcja. Śmiertelność z powodu wczesnej postaci zakażenia GBS u noworodków urodzonych o czasie wynosi 2-3%, natomiast u wcześniaków może sięgać nawet 20% [3]. Właśnie dlatego tak istotne jest wykonanie badania przesiewowego w kierunku GBS w odpowiednim momencie ciąży.

Badanie GBS w ciąży – kiedy i jak się przygotować?

Zgodnie z zaleceniami Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników, badanie w kierunku nosicielstwa paciorkowca grupy B powinno być wykonane u każdej kobiety ciężarnej między 35. a 37. tygodniem ciąży [4]. Ten termin jest optymalny, ponieważ wyniki badania pozostają wiarygodne przez około 5 tygodni, co obejmuje prawdopodobny czas porodu.

Jak przygotować się do badania GBS?

Przygotowanie do badania GBS jest stosunkowo proste, ale wymaga przestrzegania kilku zasad:

• Unikaj współżycia seksualnego przez minimum 3 dni przed badaniem
• W dniu badania nie stosuj żadnych preparatów do higieny intymnej (mydeł, żeli) o działaniu przeciwbakteryjnym
• Jeśli przyjmowałaś antybiotyki, badanie powinno być wykonane co najmniej 7 dni po zakończeniu kuracji
• Najlepiej zaplanować badanie na godziny poranne
• Przed badaniem nie wykonuj irygacji pochwy ani nie stosuj kremów dopochwowych

Jak przebiega badanie GBS?

Badanie GBS polega na pobraniu wymazu z dolnej części pochwy (przedsionka pochwy) oraz z odbytu. Procedura jest bezbolesna i trwa zaledwie kilka minut. Materiał pobiera się za pomocą specjalnej wymazówki – cienkiego patyczka zakończonego wacikiem. Co ważne, podczas pobierania wymazu nie jest konieczne zakładanie wziernika [5].

Pobrany materiał umieszcza się w specjalnej probówce transportowej i wysyła do laboratorium mikrobiologicznego. Wynik badania jest zazwyczaj dostępny po 2-5 dniach. Ważne jest, aby zabrać ze sobą wynik tego badania do szpitala przed porodem.

GBS dodatni w ciąży – co to oznacza i jakie są przyczyny?

Dodatni wynik badania GBS oznacza, że w pobranym materiale wykryto obecność paciorkowca grupy B. Nie jest to powód do paniki – pamiętaj, że nawet 30% kobiet w ciąży jest nosicielkami tej bakterii, a większość z nich rodzi zdrowe dzieci [6]. Wynik dodatni nie oznacza choroby, a jedynie nosicielstwo bakterii.

Przyczyny dodatniego wyniku GBS

Czynniki zwiększające prawdopodobieństwo nosicielstwa GBS obejmują:

Nosicielstwo GBS może być przejściowe, co oznacza, że kobieta, która miała dodatni wynik w jednej ciąży, może mieć wynik ujemny w kolejnej. Kolonizacja bakterią może również pojawić się po wykonaniu badania, dlatego tak ważne jest przeprowadzenie testu w optymalnym czasie – między 35. a 37. tygodniem ciąży [7].

Możliwe powikłania GBS w ciąży

U kobiet ciężarnych GBS może prowadzić do:

• Zakażenia układu moczowego
• Zapalenia błon płodowych
• Zapalenia błony śluzowej macicy
• Przedwczesnego odpłynięcia wód płodowych
• Porodu przedwczesnego
• Poporodowego zapalenia jamy macicy
• W rzadkich przypadkach – posocznicy

Najpoważniejsze ryzyko dotyczy jednak noworodka. Zakażenie GBS u dziecka może wystąpić w postaci wczesnej (w pierwszym tygodniu życia) lub późnej (między 7. dniem a 3. miesiącem życia). Wczesna postać zakażenia najczęściej objawia się jako zapalenie płuc lub posocznica, natomiast późna może prowadzić do zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych [8].

Leczenie GBS w ciąży – profilaktyka antybiotykowa

Ważne jest, aby zrozumieć, że samo nosicielstwo GBS w ciąży nie wymaga leczenia przed porodem. Próby eradykacji (eliminacji) bakterii przed porodem są nieskuteczne, ponieważ po zakończeniu antybiotykoterapii zwykle dochodzi do szybkiego nawrotu kolonizacji [9].

Kiedy stosuje się profilaktykę antybiotykową?

Śródporodowa profilaktyka antybiotykowa jest zalecana w następujących przypadkach:

• Dodatni wynik badania GBS wykonanego między 35. a 37. tygodniem ciąży
• Obecność GBS w moczu w dowolnym momencie obecnej ciąży
• Wcześniejsze urodzenie dziecka z infekcją GBS
• Nieznany status GBS przy jednoczesnym wystąpieniu czynników ryzyka: poród przed 37. tygodniem, odpłynięcie wód płodowych ponad 18 godzin przed porodem, gorączka podczas porodu (≥38°C)

Profilaktyka nie jest konieczna, jeśli kobieta ma zaplanowane cięcie cesarskie przed rozpoczęciem porodu i przed pęknięciem błon płodowych, nawet jeśli wynik badania GBS jest dodatni [10].

Jak przebiega profilaktyka antybiotykowa?

Antybiotykoterapia rozpoczyna się w momencie przyjęcia rodzącej do szpitala. Lekiem pierwszego wyboru jest penicylina G podawana dożylnie. Alternatywnie stosuje się ampicylinę. W przypadku uczulenia na penicylinę podaje się klindamycynę lub erytromycynę, pod warunkiem że bakteria jest na nie wrażliwa [11].

Aby profilaktyka była w pełni skuteczna, antybiotyk powinien być podany co najmniej 4 godziny przed zakończeniem porodu. Badania pokazują, że śródporodowa profilaktyka antybiotykowa zmniejsza ryzyko wczesnej postaci zakażenia GBS u noworodka o około 80% [12].

Postępowanie z noworodkiem po porodzie

Dzieci matek, u których zastosowano profilaktykę antybiotykową, powinny być obserwowane przez co najmniej 24-48 godzin. Jeśli antybiotyk był podawany krócej niż 4 godziny przed porodem, zaleca się wykonanie badania stężenia CRP w surowicy krwi noworodka. W przypadku wystąpienia jakichkolwiek objawów infekcji konieczna jest pełna diagnostyka i rozpoczęcie leczenia [13].

Najczęściej zadawane pytania o GBS w ciąży

Podsumowanie: GBS w ciąży – wiedza to bezpieczeństwo

Badanie w kierunku GBS jest istotnym elementem opieki prenatalnej, który znacząco przyczynia się do zmniejszenia ryzyka poważnych powikłań u noworodków. Dodatni wynik nie jest powodem do niepokoju – pamiętaj, że nawet 30% kobiet w ciąży jest nosicielkami paciorkowca grupy B, a dzięki odpowiedniej profilaktyce antybiotykowej podczas porodu, ryzyko zakażenia noworodka jest minimalne.

Kluczowe jest wykonanie badania w odpowiednim czasie (między 35. a 37. tygodniem ciąży) oraz poinformowanie personelu medycznego o wyniku podczas przyjęcia do porodu. Śródporodowa profilaktyka antybiotykowa jest skuteczną metodą zapobiegania zakażeniom GBS u noworodków i powinna być stosowana zgodnie z zaleceniami lekarskimi.

Źródła

1. Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników. Rekomendacje dotyczące wykrywania nosicielstwa paciorkowców grupy B (GBS) u kobiet w ciąży i zapobiegania zakażeniom u noworodków. https://www.ptgin.pl/
2. Stefanowicz E. Paciorkowiec grupy B (GBS) w ciąży – GBS dodatni w ciąży. Medycyna Praktyczna. https://www.mp.pl/pacjent/ciaza/przebiegciazy/63100,paciorkowiec-grupy-b-gbs-w-ciazy-gbs-dodatni-w-ciazy
3. Centers for Disease Control and Prevention. Prevention of Perinatal Group B Streptococcal Disease. https://www.cdc.gov/groupbstrep/guidelines/index.html
4. Sochacki-Wójcicka N. GBS w ciąży – badanie na obecność paciorkowców. Mama Ginekolog. https://mamaginekolog.pl/ciaza-i-porod/badania-w-ciazy/gbs-co-to-takiego/
5. Kata-Bury J. Badanie GBS – dlaczego jest niezbędne dla kobiet w ciąży? Diagnostyka. https://diag.pl/pacjent/artykuly/badanie-gbs-dlaczego-jest-niezbedne-dla-kobiet-w-ciazy/
6. Zawidzka E. GBS – badanie przesiewowe u kobiet w ciąży. Alab Laboratoria. https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/gbs-badanie-przesiewowe-u-kobiet-w-ciazy/
7. Migalska-Łyczko I. Badanie GBS w ciąży. Co warto o nim wiedzieć? BebiKlub. https://www.bebiklub.pl/ciaza-i-porod/zdrowie-w-ciazy/badanie-gbs-w-ciazy-co-warto-o-nim-wiedziec
8. Hrynakowska A. Wszystko co musisz wiedzieć o GBS. https://www.anna-hrynakowska.pl/blog/95-wszystko-co-musisz-wiedzie%C4%87-o-gbs.html